Dr. Frank Habineza yanenze uburyo ubutegetsi busaranganywa mu Rwanda
Dr Frank Habineza, umuyobozi w’Ishyaka Riharanira Ibidukikije (Democratic Green Party of Rwanda), yongeye kugaragaza ibitekerezo bye muri politiki y’u Rwanda ubwo yari mu kiganiro imboni cya Televiziyo Rwanda (RTV), aho yagaragaje kutanyurwa n’imiterere y’isaranganywa ry’ubutegetsi mu Rwanda. Icyo kiganiro cyakiriwe n’abantu batari bake ndetse cyakwirakwijwe binyuze ku muyoboro wa YouTube yitwa Indende TV ku itariki ya 29 Nyakanga 2025, cyahise gituma habaho impaka ndende ku mbuga nkoranyambaga no mu ruhando rwa politiki.
Mu magambo agaragaramo ubushishozi no kudaca ku ruhande, Dr Habineza yagaragaje uko abona isura y’imiyoborere y’igihugu cy’u Rwanda muri iki gihe, avuga ko uburyo ubutegetsi busesekazwa mu nzego zitandukanye budahwitse, budatanga amahirwe angana ku mashyaka yose yemewe n’amategeko.
“Imiyoborere igaragaramo itsinda rito ryiganje”
Dr Habineza yagaragaje ko ubutegetsi buriho bugizwe n’impuzamashyaka ariko usanga amashyaka akomeye ari abiri gusa: FPR-Inkotanyi na PSD. Yatangaje ko andi mashyaka asigaye afatwa nk’inyongera cyangwa imashini idafite moteri, kuko adahabwa ijambo cyangwa uruhare rufatika mu byemezo bikomeye bifatirwa mu nzego nkuru z’igihugu.
Ati: “Iyo urebye guverinoma n’inzego z’ubuyobozi, usanga imyanya ikomeye igaragaramo FPR n’ishyaka rya PSD. Abandi tuboneka mu nyandiko gusa, ariko ntitugaragara mu ifatwa ry’ibyemezo.”
Habineza yavuze ko ibi bituma abaturage benshi batabona ubuyobozi nk’ubuhagarariye bose, ahubwo bakabibona nk’igisabo cya bake. Yagaragaje ko ari ngombwa ko habaho isaranganya ry’ukuri, rigaragaza ko igihugu ari icy’abanyarwanda bose, hatitawe ku mashyaka cyangwa imyumvire ya politiki bafite.
“Amashyaka mato yahindutse isakoshi y’abo hejuru”
Habineza yavuze ko hari isura itari nziza ishyirwa ku mashyaka mato, aho agaragara nk’aho ari “abafasha” badatanga ibitekerezo cyangwa ngo bagire uruhare rwimbitse. Ibi, yabifashe nko gutesha agaciro inzego z’imiyoborere y’igihugu, bikaba ibimenyetso by’ubutegetsi buhagararirwa n’itsinda rito.
Yagize ati: “Tugomba kugira ubushishozi. Amashyaka yose yemewe n’amategeko agomba kwitabwaho kimwe, ntihakagire ahabwa umwanya wo kugira uruhare abandi ngo barekerwe ku ruhande.”
“Uburenganzira bwa politiki ntiburahabwa agaciro gahagije”
Dr Frank Habineza yanagarutse ku kibazo cy’ubwisanzure mu gutanga ibitekerezo bya politiki mu Rwanda. Yavuze ko, nubwo igihugu cyateye intambwe mu bijyanye n’iterambere, hari icyuho gikomeye mu birebana no gutanga ibitekerezo bitandukanye n’iby’abari ku butegetsi.
Yagize ati: “Iyo umuntu atinyutse kuvuga ibitagenda, ahita afatwa nk’uhanganye n’igihugu. Ibi bigomba guhinduka niba dushaka demokarasi y’ukuri.”
Yasobanuye ko hari abantu benshi batekereza ko nta mpinduka zishoboka, bikaba bituma bacika intege, ntibitabire ibikorwa bya politiki, cyangwa se bagahitamo guceceka.
“Demokarasi y’ukuri ishingiye ku gusaranganya ubutegetsi mu mucyo”
Mu gusoza, Dr Habineza yasabye ko hajyaho uburyo bunoze bwo gusaranganya ubutegetsi mu Rwanda, butajegajega kandi bwubahiriza amahame ya demokarasi. Avuga ko igihe cyageze ngo imiyoborere y’igihugu ishingire ku bwuzuzanye bw’imyumvire itandukanye, aho buri shyaka rifite ijambo, aho gutegereza ubuhamya cyangwa uburenganzira butangwa n’abari ku butegetsi gusa.
Ati: “Gusaranganya ubutegetsi si ukugabirana imyanya, ni ugushyira imbere igihugu aho buri wese yumva ko ari mu rugo rwe.”
Iki kiganiro cyateje impaka zitari nke mu banyapolitiki n’abaturage. Hari abashyigikiye ibitekerezo bya Dr Habineza, bavuga ko akomeje kuba ijwi ritavuga risa n’abandi, aho agaragaza ibyo abandi benshi batinya kuvuga. Abandi bavuga ko ibyo avuga ari ukwirengagiza iterambere igihugu kimaze kugeraho.
N’ubwo ibitekerezo byatandukanye, icyagaragaye ni uko ijwi rya Dr Frank Habineza ryongeye kugaragaza ko politiki nyakuri igomba kurangwa n’ijambo rya buri wese, hatitawe ku ruganda rwa politiki ahagazeho. Iki kiganiro cyasize isomo rikomeye ku bayobozi, abashaka kuba bo, n’abaturage muri rusange: demokarasi si igikinisho, ni igikoresho cyubaka igihugu.
© INGANZO HUB – Inkuru yanditswe hashingiwe ku kiganiro cyatambutse kuri RTV n’urubuga rwa YouTube “Indende TV” kuwa 29 Nyakanga 2025.
Link y’inkuru: https://youtu.be/sDWMbJzuf-g?si=oyLXVctz1nXcYCPr