Muri Uganda, politiki ikomeje kwerekana isura yihariye aho bamwe mu banyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bagenda bahura n’igitutu gikomeye. Ibi byongeye kugaragara nyuma y’uko umuvugizi w’ishyaka National Unity Platform (NUP), Alex Waiswa Mufumbiro, atorewe kuba Umudepite uhagarariye agace ka Nakawa mu Mujyi wa Kampala, mu gihe yari afungiye muri Gereza ya Luzira.
Alex Waiswa Mufumbiro yafashwe mu mwaka ushize wa 2025 ari hanze y’Urukiko rwa Kawempe, mu Mujyi wa Kampala, aho yari yagiye kwitabira urubanza rwa Eddie Mutwe, umuyobozi ushinzwe umutekano w’umuyobozi mukuru w’ishyaka NUP, Robert Kyagulanyi uzwi nka Bobi Wine. Nyuma yo gufatwa, Alex Mufumbiro yaje gushyirwa mu rubanza rumwe na Eddie Mutwe, bombi boherezwa gufungirwa muri Gereza ya Luzira, aho kugeza ubu bagifungiye.
Uyu munyapolitiki amaze iminsi igera kuri 78 afungiye muri iyo gereza, ariko izina rye ryari riri ku rutonde rw’abakandida bari bahataniye imyanya mu Nteko Ishinga Amategeko ya Uganda. Mu matora rusange y’Abadepite yabaye ku itariki ya 15 Mutarama 2025, abaturage bo mu gace ka Nakawa bahisemo Alex Waiswa Mufumbiro nk’umudepite wabo, ahagarariye ishyaka NUP riyobowe na Bobi Wine.
Iyi ntsinzi yabaye mu gihe Alex Mufumbiro yari mu maboko y’ubutabera, ifatwa nk’igisobanuro gikomeye ku ruhande rwa politiki ya Uganda, aho igaragaza uburyo abaturage bashobora kwirengagiza igitutu cya politiki n’imikorere y’inzego z’umutekano, bagahitamo uwo bumva ubahagarariye. Ku rundi ruhande, ishyaka NUP rifata iyi ntsinzi nk’ikimenyetso cy’uko rifite igikundiro gikomeje kwiyongera, cyane cyane mu mijyi.
Nubwo bimeze bityo, NUP yatangaje ko umutekano wakomeje kuba muke mu gihe cy’amatora. Ishyaka rivuga ko abayoboke baryo bagera kuri 15 barashwe na polisi ya Uganda kuva ku munsi amatora yatangiriyeho, ibintu byakomeje gutuma rishinja ubutegetsi gukoresha ingufu mu gukumira abatavuga rumwe nabwo.
Ku ruhande rw’ubuyobozi bw’igihugu, Perezida Yoweri Kaguta Museveni akomeje kugaragazwa nk’ufite amahirwe menshi yo kongera gutsinda amatora, hashingiwe ku mibare ikomeje gutangazwa na Komisiyo y’Amatora ya Uganda. Gusa abatavuga rumwe n’ubutegetsi bakomeje kuvuga ko ayo matora arimo kutubahiriza ihame ry’ubwisanzure n’uburinganire bw’abakandida.
Itorwa rya Alex Waiswa Mufumbiro mu gihe afungiye muri gereza rikomeje gukurura impaka mu banyapolitiki n’abasesenguzi, bamwe babona ari intambwe ikomeye mu mateka ya politiki ya Uganda, mu gihe abandi babifata nk’ikimenyetso cy’ikibazo cyimbitse cy’imiyoborere n’imikoreshereze y’ubutabera mu gihugu.