Ku ikubitiro igisirikare cy’u Burundi gishobora guhura n’ingaruka zikomeye bitewe n’ihungabana ry’ubukungu bwa Loni
Umuryango w’Abibumbye (Loni) uri mu bibazo bikomeye by’imari bikomeje kubangamira inshingano zawo zo kubungabunga amahoro ku Isi. Kubera kudatangwa ku gihe kw’imisanzu y’ibihugu biwugize, Loni yatangaje ko ishobora kugabanya abakozi n’ababungabunga amahoro ku kigero kigera kuri 25%, ibintu bishobora kugira ingaruka zikomeye ku mutekano w’Isi no ku bihugu byitabira ubutumwa bwayo.
Iki kibazo cyatumye Loni itangira gusuzuma uko yagabanya cyangwa igahagarika zimwe muri gahunda zayo zo kubungabunga amahoro, mu gihe zimwe mu ngabo n’abapolisi bari mu butumwa mpuzamahanga bashobora gusubizwa mu bihugu byabo. Abasesenguzi mu by’umutekano bavuga ko iri gabanuka rishobora gusiga icyuho gikomeye mu kurinda abasivili no gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’amahoro mu bihugu bikunze kwibasirwa n’intambara n’umutekano mucye.
U Burundi, kimwe mu bihugu bya Afurika bimaze igihe bigira uruhare rugaragara mu gutanga abasirikare mu butumwa bwa Loni, bushobora kwibasirwa bikomeye n’izi mpinduka. Mu myaka yashize, ingabo z’u Burundi zagize uruhare mu butumwa butandukanye bwo kubungabunga amahoro, aho zafashije mu kurinda abaturage no kugarura ituze mu bice byibasiwe n’intambara.
Gusa, ikibazo cy’imari cya Loni gishyira impungenge ku hazaza h’izo ngabo. Hari ubwoba ko umubare w’abasirikare b’u Burundi bari mu butumwa mpuzamahanga ushobora kugabanywa, bamwe bagategekwa gusubira mu gihugu, cyangwa ubutumwa bakoragamo bugahagarikwa burundu. Ibi bishobora gutuma abasirikare basigara mu butumwa babura inkunga ihagije irimo ibikoresho, amafunguro, serivisi z’ubuvuzi n’ubundi bufasha busanzwe butangwa na Loni.
Abasesenguzi bagaragaza ko iyo ubutumwa bwo kubungabunga amahoro bugabanyijwe cyangwa bugahagarikwa, imitwe yitwaje intwaro ishobora kongera imbaraga, bigashyira mu kaga abasivili. Ku ruhande rw’u Burundi, gusubiza mu gihugu umubare munini w’abasirikare byashobora gushyira igitutu ku gisirikare, bikagira ingaruka ku micungire y’umutekano w’imbere mu gihugu no ku mubano w’igihugu n’imiryango mpuzamahanga.
Ingaruka z’iki kibazo ntizigarukira gusa ku rwego rw’umutekano. Abasirikare b’u Burundi bari mu butumwa bwo kubungabunga amahoro bashobora guhura n’ibibazo bikomeye by’imibereho, cyane cyane mu gihe habayeho gutinda cyangwa kugabanuka kw’imishahara n’inkunga bagenerwa. Aya mafaranga akenshi aba ari ishingiro y’imibereho y’imiryango yabo yasigaye mu gihugu.
Gutinda kw’ayo mafaranga bishobora gutuma imiryango myinshi y’abasirikare ihura n’ubukene, ikabura ubushobozi bwo kwishyura amashuri y’abana, kwivuza no kubona ibindi by’ibanze by’ubuzima bwa buri munsi. Abagore n’abana babo bashobora kwisanga mu mibereho igoye irangwa no kwiyongera kw’imyenda n’ihungabana ry’imibereho.
Abasesenguzi mu by’imibereho n’igisirikare bavuga ko kutabona umushahara ku gihe bigira ingaruka ku mutima no ku mitekerereze y’abasirikare, cyane cyane baba bari mu butumwa bugoye mu bihugu birimo intambara. Ibi bishobora kugabanya ubushobozi bwabo bwo kuzuza inshingano zabo no kongera ibyago by’ihungabana ryo mu mutwe.
Ikibazo cy’imari Loni iri guhangana na cyo ntikigarukira gusa ku mibare y’ingengo y’imari, ahubwo gifite ingaruka zifatika ku buzima bw’abasirikare, imiryango yabo, umutekano w’ibihugu byakira ubutumwa bwa Loni, ndetse n’ahazaza h’amahoro ku Isi. Ku bihugu nk’u Burundi bikomeje gutanga umusanzu mu kubungabunga amahoro, iki kibazo gikomeje kongera impungenge ku mibereho y’abasirikare n’umutekano rusange w’igihugu n’akarere.