Ibinyobwa byongera imbaraga n’inzoga z’‘ibyuma’: Icyorezo gicecetse kiri kwibasira urubyiruko rw’u Rwanda
Mu Rwanda rw’uyu munsi, ibinyobwa byongera imbaraga (energy drinks) n’inzoga zikomeye zizwi ku izina ry’“ibyuma” byamaze kuba ibisanzwe mu mibereho y’urubyiruko. Bigaragara ku byapa byo mu mijyi, bikumvikana ku maradiyo, bikamamazwa n’ibyamamare, kandi bigacuruzwa hafi ya hose kuva mu maduka manini kugeza mu tubari duto two mu bice by’abaturage basanzwe.
Ariko uko kumenyekana kwabyo ntikujyana n’ubumenyi ku ngaruka zabyo.
Ese ni bangahe babinywa bazi neza icyo bishobora kubakoraho ku mutima, ku bwonko no ku buzima bw’igihe kirekire?
Imibare igaragaza ko ikoreshwa ry’izi nzoga rikabije mu rubyiruko
Ku wa 30 Kamena 2023, ikigo cy’igihugu gishinzwe ubuzima RBC cyatangaje ibyavuye mu bushakashatsi ku ikoreshwa ry’inzoga n’ibiyobyabwenge, kigaragaza ko urubyiruko ruri mu bayikoresha cyane kurusha abandi, kandi ko benshi batangira kubinywa bakiri bato.
Iyo mibare yagaragazaga ko kunywa inzoga hakiri kare byongera ibyago byo kuzanywa cyane mu gihe kizaza, ndetse bikajyana n’ibibazo by’ubuzima bwo mu mutwe n’imyitwarire ishobora guteza ibyago.
Ibi byerekana ko ikibazo atari ukunywa gusa, ahubwo ari imyaka yo gutangiriraho kunywa n’uburyo bikura uko umuntu agenda akura.
Ese niba umuntu atangira kunywa akiri umwangavu cyangwa umusore muto, bishobora kurangira gute mu myaka 10 cyangwa 20 iri imbere? Igisubizo kirambye ni ugukumira ikoreshwa ry’inzoga n’ibinyobwa byongera imbaraga ku bana n’ingimbi, binyuze mu mategeko n’ubugenzuzi bukomeye ku bacuruzi.
Ibinyobwa bya energy drink n’ibibazo byo kudasinzira
Ku wa 10 Ukwakira 2024, ikinyamakuru The New Times cyatangaje inkuru ku buzima bwo mu mutwe ku munsi wabwo mpuzamahanga, igaragaza ko inzobere zigaragaza impungenge ku rubyiruko rukoresha cyane ibinyobwa birimo caffeine nyinshi, cyane cyane abiga n’abakora nijoro.
Caffeine iri muri energy drinks ishobora gutuma umuntu adasinzira amasaha menshi, bigakurikirwa n’umunaniro ukabije, kurakara no kugabanuka kw’imikorere y’ubwonko.
Ese gukomeza kuguma udasinziye amasaha menshi biruta gusinzira neza no kugira ubuzima burambye? Umuti urambye ni ukwigisha urubyiruko akamaro k’ibitotsi no gushyiraho amabwiriza agena ingano ya caffeine yemewe mu binyobwa bigurishwa ku isoko.
Kuvanga energy drink n’inzoga byongera ibyago
Ku wa 22 Nyakanga 2023, ikinyamakuru KT Press cyasohoye inkuru igaragaza impungenge z’inzobere ku rubyiruko ruvanga energy drinks n’inzoga, zivuga ko caffeine ishobora guhisha ibimenyetso by’ubusinzi, bigatuma umuntu akomeza kunywa atazi ko yamaze gusinda cyane.
Ibi byongera ibyago by’impanuka zo mu muhanda, urugomo n’imyitwarire ishobora guteza ibyago ku bandi.
Ese ni bangahe batekereza ko batagishoboye gutwara imodoka cyangwa gufata ibyemezo byiza kandi bamaze gusinda? Igisubizo kirambye ni ukubuza gucururiza hamwe energy drinks n’inzoga mu buryo bubishishikariza kuvangwa, cyane cyane mu tubari n’ahabera imyidagaduro.
Inzoga z’“ibyuma”: ingaruka z’inzoga zitujuje ubuziranenge
Inzoga z’“ibyuma” akenshi ziba zikozwe mu buryo butagenzuwe, zikagira alcohol iri ku kigero kiri hejuru cyane kandi zihendukiye buriwese, bigatuma zinyobwa cyane n’abafite ubushobozi buke.
Ku wa 14 Gashyantare 2024, IGIHE yatangaje inkuru ivuga ku nzoga zitujuje ubuziranenge, igaragaza ko zimwe muri zo zifite ubushobozi bwo gushyira uburozi mu mubiri, uburwayi bukomeye bw’umwijima cyangwa urupfu.
Ibi byerekana ko ikibazo atari ubusinzi gusa, ahubwo ari n’umutekano w’ibinyobwa biri ku isoko.
Ese niba ikinyobwa gishobora guteza urupfu kigurishwa ku mugaragaro cyangwa mu bwihisho, ni nde urinda ubuzima bw’abagikoresha? Igisubizo kirambye ni uguca burundu izo nzoga zitujuje ubuziranenge, gukaza ubugenzuzi kubazikora no guhana ababicuruza.
Kwamamaza gukabije ni ko kubigira ibisanzwe
Kwamamaza izi nzoga ku maradiyo, ku byapa no mu byamamare ni imwe mu mpamvu nyamukuru ituma energy drinks ndetse n’inzoga z’ibyuma zisakara cyane.
Urubyiruko rwerekwa ko kunywa ibyo binyobwa ari ikimenyetso cy’imbaraga, gutsinda no kubaho ubuzima bugezweho. Ingaruka zabyo ntizigaragazwa ku rugero rumwe n’inyungu zishingirwaho.
Ese niba ubutumwa bugera ku rubyiruko buri munsi bubashishikariza kunywa, ni gute bamenya ko hari n’ingaruka? Umuti urambye ni ugushyiraho amabwiriza akomeye ku kwamamaza ibinyobwa nk’ibingibi, cyane cyane ibibereye urubyiruko n’abana.
Kurinda urubyiruko ni ukurinda ejo hazaza
Imibare n’ubushakashatsi bigaragaza ko ikoreshwa ry’inzoga zikomeye n’ibinyobwa byongera imbaraga mu rubyiruko riri kwiyongera, kandi ingaruka zabyo zikaba ziremereye ku buzima n’umutekano rusange.
Igisubizo kirambye ntikiri mu kuburira abantu gusa, ahubwo kiri mu ngamba zifatika: kugabanya kwamamaza, gushyiraho amabwiriza ku bigize ibi binyobwa, guca burundu inzoga z’“ibyuma” zitujuje ubuziranenge, kongera ubugenzuzi ku isoko no gutanga ubundi buryo bw’imyidagaduro itangiza ubuzima.
Kubera ko urubyiruko ari rwo rufite ejo hazaza h’igihugu, kurinda ubuzima bwarwo ni inshingano ya buri wese imiryango, amashuri, inzego za Leta n’abikorera.
Kandi igihugu kidashoboye kurinda urubyiruko rwacyo ibirwangiza, kiba kiri gushyira ejo hacyo mu kaga. Ba uwa mbere ku makuru yacu https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j