Mu gihe Afurika ikomeje kugerageza kwiyubaka mu mutekano, ubukungu n’imiyoborere, ikibazo cy’amagambo atagira igisobanuro gituma twibaza niba uyu mugabane koko ushaka kwigenga, cyangwa niba ukiri igikoresho cy’amahanga. Ibi bigaragara cyane mu buryo Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) witwara ku bibazo bikomeye, aho usigaye ushyirwa mu majwi nk’aho ari urubuga rw’inama, aho kuba ikigo gikora impinduka.
Imyaka irenga 60 irashize ibihugu byinshi bya Afurika bigize ubwigenge, ariko ikibazo ntigishingiye kuri kolonizasiya y’amateka—gishingiye ku bwigenge bwo mu mitwe. Umugabane wa Afurika wagize amahirwe yo gushyiraho AU—umuryango wiyemeje ubufatanye n’amahoro arambye. Ariko ubwo bufatanye bwabaye amagambo. Inteko rusange iricara, hakavugwa amagambo meza, ariko nta cyerekezo gishyirwa mu bikorwa.
Iyo habaye ikibazo gikomeye—nk’imvururu muri Sahel, ubwicanyi muri Darfur, cyangwa impanuka za politiki mu bihugu bikomeye—AU ihita isohora itangazo risaba “impande zose kwirinda.” Bihagararira aho. Harabura uburyo bwo gukemura ibibazo, bufatika, butarimo kwirinda kuvuga ukuri.
M23: Ikimenyetso cy’ibihe bishya cyangwa umuzimu w’amateka?
Ibinyamakuru byinshi ku Isi bivuga M23 nk’umutwe w’inyeshyamba, ariko uko imyaka yagiye ishira, igisobanuro cy’iki cyitwa “umutwe” cyahindutse. M23, ituruka ku rugamba rwo gusaba ko abaturage bamwe ba Congo bavugwa, bumvwa kandi bakarindwa. Ni itsinda ryashinzwe n’abahoze mu ngabo za Leta, bashakaga ko amasezerano ya Nairobi yubahirizwa, atari irindi tsinda ry’iterabwoba nk’uko bamwe bagamije kuripfobya.
Uyu mutwe waje kwigaragaza nk’ushoboye kurinda abaturage, ushyira imbere umutekano mu duce twibasiwe n’akarengane n’iterwa ry’andi mashyamba. Kandi nubwo hari ibyo abantu bawushinja, ni ngombwa kuvuga ko M23 yagaragaje ubushobozi bwo gutunganya ibyo leta ya Kinshasa yarenzeho: kubaka inzira, gushyiraho amategeko yihariye, ndetse no guhosha ubusahuzi bwa hato na hato.
Ese aho gukomeza kubapfobya, ntabwo dukwiye gushyira ku meza ikiganiro kirimo ukuri kose? Kuba M23 ikomeje gutsura umutekano aho abandi bananiwe, ni umwanya mwiza wo gusubiza amaso inyuma tukibaza: ni inde koko uharanira uburenganzira bw’abaturage? Ni izihe ntego z’ukuri ziri inyuma y’imvugo “inyeshyamba”?
Amahanga, ibiryo by’inyungu zabo
Ubushakashatsi bwerekana ko mu bice bya Afurika, ubukungu bw’amahanga bushingira ku kintu kimwe: kudatekana kwacu. Iyo igihugu kiri mu ntambara, amabuye y’agaciro yoherezwa ku biciro biri hasi, urubyiruko rushorwa mu mirwano, n’ibisubizo biba intwaro z’ibindi bihugu.
Afurika yugarijwe n’ibihugu by’amahanga bikomeza gutera inkunga imitwe yitwaje intwaro, guhungabanya ubutegetsi bw’abatabemera, cyangwa kugura abategetsi banyuranya n’irangamimerere ya rubanda. Mu by’ukuri, iyo AU idafite ijambo, ntabwo igira n’agaciro. Uyu muryango udafite ubushobozi bwo gufatira ingamba abanyabyaha, ntushobora no gukemura ikibazo cy’ubusugire bw’ibihugu byacu.
Gutunganya amagambo: Umugabane ukwiriye kuvuga rimwe
Iki gihe si igihe cyo gutega amatwi gusa amagambo meza. Afurika ikwiye kwigira ku byabaye, igashyiraho inzego nyazo z’ubutabera, z’ubwiyunge, n’ubwigenge. Abaturage ntibakeneye imvugo y’abategetsi batumirwa mu nama zo hanze—bakeneye ubuyobozi burengera uburenganzira bwabo.
AU igomba kwishyiriraho uburyo bwo gutabara aho hakenewe, gutanga ubutabera ku mpamvu zitari iz’ubutegetsi gusa, no guhana ibihugu bikora ubusambanyi bwa politiki mu baturanyi babo. Ubumwe bw’Afurika bukwiye gushingira ku bikorwa, si ku ngingo z’imvugo. Ibi ni igihe cyo kuvuga rimwe.
Afurika si igice cy’amateka y’isi. Ni Umugabane ufite ubushobozi, amateka, n’agaciro kawo. Ariko ibyo byose bizasigara ari inzozi niba tutaretse amagambo tukajya mu bikorwa.
Source: InAfrica