Itegeko riteganya ko iyo Minisitiri w’intebe avuyeho ku mpamvu iyo ariyo yose Guverinoma yose ihita yegura

Kigali – Iyo Minisitiri w’Intebe avuye ku mirimo, Itegeko Nshinga riteganya inzira igomba gukurikizwa kugira ngo imikorere ya Leta ikomeze nta nkomyi

Mu Rwanda, uburyo bwo guhererekanya ububasha mu nzego z’igihugu bugengwa n’Itegeko Nshinga. Ingingo ya 124 yaryo isobanura mu buryo burambuye uko bigenda igihe Minisitiri w’Intebe avuye ku mirimo ku mpamvu iyo ari yo yose. Iyi ngingo igaragaza uburyo bukurikizwa, ingaruka bigira ku bandi bagize Guverinoma, n’icyo Leta ikora mu gihe hagitegerejwe gushyirwaho abandi bayobozi bashya.

Minisitiri w’Intebe si we uyobora Guverinoma, ahubwo ayihagarariye ku rwego rwo gushyira mu bikorwa politiki n’imyanzuro y’Inama y’Abaminisitiri. Guverinoma ubwayo iyoborwa na Perezida wa Repubulika, nk’uko biteganywa n’amategeko y’igihugu. Minisitiri w’Intebe afasha Perezida kuyobora Guverinoma, akayihuza mu mikorere y’abaminisitiri, ariko ntaba ari we mukuru wayo.

Ingingo ya 124 y’Itegeko Nshinga isobanura ibi mu buryo bukurikira:

Agace ka mbere k’iyi ngingo kavuga ko iyo Minisitiri w’Intebe yeguye cyangwa avuyeho ku mpamvu iyo ari yo yose (nk’urupfu, uburwayi bukomeye, cyangwa gusezererwa ku mpamvu zindi), ibyo bihita biba intandaro yo kwegura kw’abandi bose bagize Guverinoma. Bivuga ko abaminisitiri bose hamwe na ba minisitiri b’abanyamabanga bihutira gushyikiriza Perezida ubusabe bwo kwegura. Ibi bituma Guverinoma yose isimburwa kugira ngo hashyirweho indi igendanye n’icyerekezo gishya cya Minisitiri w’Intebe mushya.

Agace ka kabiri k’iyi ngingo kavuga ko Perezida wa Repubulika ari we wemera ku mugaragaro kwegura kwa Guverinoma yose. Minisitiri w’Intebe aba ari we ubimenyesha Perezida mu buryo bwemewe n’amategeko, hanyuma Perezida agafata icyemezo cyo kwakira ubwo bwegura. Iyi nzira yerekana ko imikorere y’Inzego Nshingwabikorwa idashingiye ku muntu umwe gusa, ahubwo igendera ku mabwiriza yanditse kandi agengwa na Perezida nk’umukuru w’igihugu.

Agace ka gatatu k’iyi ngingo karerekana ko n’ubwo Guverinoma iba yeguye, ntihaba icyuho mu mikorere ya Leta. Iyo Guverinoma yeguye ikomeza gukora gusa imirimo y’ingenzi ya buri munsi—nk’iyerekeye umutekano w’igihugu, imicungire y’akazi ka Leta kadashobora gusubikwa—mu gihe hagitegerejwe ko Perezida ashyiraho Minisitiri w’Intebe mushya iyo ataramushyiraho ndetse na Guverinoma nshya.

Ibi bisobanura iki mu buzima bw’igihugu?
Iyo habaye uku kwegura, nta na rimwe igihugu gisigara kidafite ubuyobozi. Ubuyobozi bushya bushyirwaho nyuma y’igihe gito, kandi imirimo y’ingenzi ikomeza gukorwa. Ibi bigaragaza uburyo Itegeko Nshinga ry’u Rwanda ryubaka inzego zifite imbaraga n’uburyo bwuzuye bwo gucunga guverinoma no kuyihindura igihe bibaye ngombwa.

Mu buryo bwimbitse, iyi ngingo yerekana ishusho y’igihugu gifite inzego zihamye, zubahiriza amategeko kandi zitekereza ku nyungu rusange z’abaturage. N’iyo habayeho impinduka mu buyobozi bw’inzego nkuru z’igihugu, Itegeko Nshinga ribifata nk’ibisanzwe kandi rigashyiraho uburyo bwo guhererekanya ububasha mu mahoro no mu mucyo.

Mu magambo ahinnye, iyo Minisitiri w’Intebe avuyeho, Guverinoma yose irasimburwa ariko ikomeza gukora imirimo y’ibanze kugeza hashyizweho indi, kandi byose bikorwa ku buryo bugengwa n’amategeko n’ubuyobozi bwa Perezida wa Repubulika.