Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Rwanda, Amb. Olivier Nduhungirehe, yasubije amagambo yatangajwe na mugenzi we wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC), Thérèse Kayikwamba Wagner, aho uyu munyapolitiki wo muri Kinshasa yari yanenze bikomeye Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU) ngo “kubura ubushake bwo gushyira igitutu ku Rwanda” ku birego byo gufasha umutwe wa M23.

Mu kiganiro Minisitiri Kayikwamba Wagner yagiranye n’ikinyamakuru EUObserver, cyasubiwemo n’ibiro ntaramakuru TASS Monde, yavuze ko yababajwe no kubona EU idafata ingamba zigaragara nk’uko yagiye ibikora mu bindi bibazo by’intambara ku isi.
Ati: “Ugereranyije n’uburyo EU yihutira gufatira ibihano ibindi bihugu mu bihe by’amakimbirane, amagambo abereye gusobanura uko twiyumva uyu munsi ni amavunane n’umujinya.”
Yakomeje asaba ko EU yashyiraho ibihano bigenewe abayobozi bakuru b’u Rwanda, avuga ko hari amakuru yizewe ahuza umutwe wa M23 n’ingabo z’u Rwanda (RDF), ndetse n’Umukuru w’Igihugu Paul Kagame ubwe.
Kayikwamba Wagner kandi yashimangiye ko hakwiye kwibazwa abo intambara yo mu Burasirazuba bwa RDC igirira akamaro koko, kuko n’ubwo amasezerano y’amahoro aherutse gusinywa mu byumweru bibiri bishize, nta gihinduka ku butaka, ubwicanyi burakomeza, ndetse n’imibereho y’abaturage ikarushaho kuba mibi.
Iyi mvugo y’uyu muminisitiri yagaragaye nk’isesengura ritandukanye n’imvugo ya Perezida Félix Tshisekedi, wagaragaje ubushake bwo kunga u Rwanda, ubwo yari i Bruxelles mu nama ya Global Gateway Forum, aho yasabye Perezida Kagame gukora “igikorwa cy’ubutwari cy’amahoro.”
Yavuze ko yiteguye gufungura urupapuro rushya mu mubano w’ibihugu byombi ariko akomeza ashimangira ko ibyo byashoboka ari uko perezida Kagame yabanza gutegeka M23 guhagarika intambara, n’ubwo kuri iyo nshuro bwo atashinjije u Rwanda kuba rufite ingabo mu burasirazuba bwa RDC nk’uko byari bisanzwe bimumenyereweho kwitiranya nkana igisirikare cy’u Rwanda n’umutwe w’ingabo za AFC/M23. Icyo gihe nabwo Ambassador Olivier Nduhungirehe yasubije ko umuntu wenyine ufite ububasha bwo guhagarika intambara ari Felix Antoine Tchiseked, aho kuba Perezida Kagame nk’uko byari bimeze kumvikana mu mbwirwaruhame ye ati: ” ni twe, ni twe twembi nyakubahwa perezida Kagame dufite ububasha bwo guhagarika iriya ntambara ikomeza gutwara ubuzima bwa benshi” — gusa kugeza ubu, ntiharagaragara igisubizo cya Kigali mu buryo butaziguye kuri ubwo butumire.
Mu butumwa yanyujije kuri X (Twitter), Amb. Olivier Nduhungirehe yagize icyo avuga kuri iyi nkuru, ayita ikimenyetso cyerekana ko “iyo mvugo ya Kayikwamba Wagner isenya ibyo Perezida Tshisekedi yari amaze kuvuga i Burayi.”

Yanditse ati:
“Iyi mvugo y’itangazamakuru ya Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Kongo, ihabanye ku buryo bugaragara n’itangazo ry’irinyaryenge rya Perezida Tshisekedi i Bruxelles, ni ikimenyetso simusiga (n’ubwo kitari ngombwa) cyerekana ko ya ‘main tendue’ (kuramburira akaboko perezida Kagame) yavuzwe atari ikindi uretse komedie ya politiki yo gucuruza mu itangazamakuru.”
Amb. Nduhungirehe yakomeje avuga ko u Rwanda rufite ibyishimo mu kubona Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi wasinyanye na Perezida Paul Kagame amasezerano y’ishoramari rya miliyoni 95 z’amayero (€95 million), yo gushyigikira uruganda rwa BioNTech rukora inkingo mu Rwanda.
Yongeraho ati:
“Ni ibyumvikana ko n’inkingo zizakorerwa mu Rwanda zizagirira akamaro n’abaturage ba RDC, igihugu gikunze kwibasirwa n’indwara z’ibyorezo.”
Iyi mvugo ya Nduhungirehe ishimangira ko Kigali ishyira imbere ibikorwa by’iterambere n’ubufatanye bw’akarere, mu gihe Kinshasa ikomeza gushinja u Rwanda uruhare mu ntambara mu Burasirazuba bwa Kongo — ibintu u Rwanda rwakomeje guhakana rugashimangira ko ibibazo bya RDC bifite imizi imbere mu gihugu, bitagomba kugereranywa no kwivanga kw’amahanga.
……
Amagambo y’abayobozi bombi agaragaza neza uko umubano w’u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) ukiri mu bihe bikomeye cyane, nubwo hari ibikorwa bimwe na bimwe bigaragaza ubushake bwo gukemura ibibazo mu buryo bwa dipolomasi.
—
1. Ibyo amagambo ya Minisitiri Kayikwamba Wagner asobanura
Minisitiri Thérèse Kayikwamba Wagner, nk’umuyobozi mushya ushinzwe ububanyi n’amahanga muri Leta ya Kinshasa, asa n’ushaka gushyira igitutu ku bihugu by’inshuti bya RDC, cyane cyane Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi (EU), ngo ufate ingamba zikomeye kuri Kigali.
Ibi bigaragaza politiki ya RDC ishingiye ku buryo bwo gushaka umufatanyabikorwa w’amahanga mu bibazo byayo byo mu Burasirazuba, aho M23 ikomeje kugenzura ibice bimwe na bimwe bya Kivu.
Iyo avuga ko hari “amakuru yizewe” ahuza M23 n’ingabo z’u Rwanda, aba yongera gusubiramo ibyo RDC imaze imyaka irenga itatu ivuga ariko idatanga ibimenyetso byemejwe n’inzego mpuzamahanga.
Gusaba ko EU ifatira ibihano abayobozi bakuru b’u Rwanda ni intambwe ya politiki y’igitutu, ariko kandi ishobora kwerekana gutakaza icyizere mu nzira y’ibiganiro byo muri Nairobi na Luanda, zashinzwe ngo zifashe ibihugu byombi kugera ku mahoro arambye.
Byongeye, amagambo ye yagaragaye nk’ahabanye n’ubutumwa bwa Perezida Tshisekedi yari aherutse gutanga i Bruxelles, aho yasabye Paul Kagame gukora “igikorwa cy’ubutwari” mu guharanira amahoro. Ibi byerekana ukudahuza muri Guverinoma ya RDC ku bijyanye n’uburyo bwo kuganira n’u Rwanda, bikaba bishobora gutuma ibiganiro birushaho kugorana.
2. Ubutumwa bwa Amb. Olivier Nduhungirehe n’icyo busobanuye
Ku ruhande rw’u Rwanda, ambasaderi Nduhungirehe yahise asubiza ayo magambo, atanga ubutumwa bukubiyemo ibintu bibiri by’ingenzi:
Kwerekana ko amagambo ya Minisitiri wa RDC asenya ibyo Perezida Tshisekedi yari amaze kuvuga, bityo bigasobanura ko “ya main tendue” (intoki z’amahoro) atari gahunda nyayo, ahubwo ari amayeri ya politiki yo kwiyegereza amahanga.
Kwerekana ko u Rwanda rutagamije intambara, ahubwo ruri mu nzira y’iterambere n’ubufatanye n’amahanga, binyuze mu masezerano akomeye ya miliyoni 95 z’amayero yasinywe na EU na BioNTech mu rwego rwo guteza imbere urwego rw’inganda z’inkingo.
Mu buryo bwa dipolomasi, ubu butumwa bwa Nduhungirehe bugamije gusimbuza ishusho y’u Rwanda nk’igihugu kiregwa intambara, bugashyira imbere isura y’igihugu gikora ibifitiye akamaro akarere, harimo n’abaturage ba RDC bazagira uruhare mu nyungu z’ubuvuzi bw’inkingo.
—
3. Ishusho rusange y’umubano wa Kigali na Kinshasa muri iki gihe
Nubwo hari imvugo za politiki zisa n’izirimo ubushotoranyi, umubano w’u Rwanda na RDC uri mu gihe cya “diplomatie mixte” – aho amagambo y’amahoro akurikirana n’ibikorwa cyangwa amagambo y’ubushyamirane.
Perezida Tshisekedi agaragaza ko yifuza kunga u Rwanda mu magambo, ariko bamwe mu bayobozi be, cyane cyane abo mu rwego rwa dipolomasi na gisirikare, bakagaragaza ko batizeye Kigali.
U Rwanda narwo rugaragaza ko rutifuza intambara, ariko rukanenga bikomeye “politikiki yo gukina ub victimisme” RDC ikoresha mu maso y’amahanga.
Mu rwego mpuzamahanga, EU na AU biracyari hagati yo gushaka kuba abahuza no gufasha mu bikorwa by’amahoro by’akarere, ariko ntibirabona uburyo buhamye bwo kunga impande zombi.
Amagambo ya Kayikwamba Wagner na Nduhungirehe ni nk’indorerwamo yerekana ishusho y’ukuri kw’umubano wa Kigali na Kinshasa — umubano wuzuyemo amahane ya politiki, ibirego n’ubushake bucye bwo kwicara ku meza amwe y’ibiganiro.
Icyakora, ubufatanye nk’ubwo hagati ya EU na BioNTech n’u Rwanda bushobora kuba umuyoboro mushya wa dipolomasi y’ubufatanye aho u Rwanda rwerekana ko iterambere n’umutekano ari byo bifitiye akamaro akarere kose, harimo na RDC.
USHAKA KUJYA UBONA AMAKURU YA INGANZO HUB, WAKANDA KURI IYO LINK IRI MUNSI UKAYIKURIKIRA KURI WHATSAPP. https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j