Mu myaka ya 1980, Perezida wa Libiya icyo gihe, Muammar Gaddafi, yatangiye kugaragara mu ruhame azengurutswe n’itsinda ry’abagore bamurindaga. Ku mugaragaro, yabisobanuraga nk’igikorwa gishingiye ku mahame ye ya politiki: ko umugore akwiriye kugira uruhare rungana n’urw’umugabo mu mibereho y’igihugu, harimo no mu gisirikare. Yavugaga kandi ko umwicanyi w’umugabo ashobora kuzuyaza gutera umuyobozi urinzwe n’abagore, bityo bakaba urwego rwihariye rw’umutekano.
Icyakora, inyuma y’izo mpamvu z’umutekano, hari n’uruhande rw’ishusho n’iyamamaza rya politiki.
Gutoranywa no guhugurwa byihariye
Abo bagore barindaga Gaddafi batoranywaga mu buryo bwitondewe. Bahabwaga amahugurwa akomeye mu gukoresha intwaro, imyitozo ya gisirikare, imyifatire n’indangagaciro z’ubudahemuka ku butegetsi. Mu ngendo ze mpuzamahanga, babaga bambaye impuzankano za gisirikare, amadarubindi y’umukara n’imyambaro ya y’ibirori, ibintu byabaye ikimenyetso cy’umwihariko we ku rwego mpuzamahanga.
Mu ngendo yakoraga kuva muri Afurika, i Burayi no mu Burasirazuba bwo Hagati, kubagaragaza byahindukaga nk’igitaramo cyubaka isura ye nk’umwe mu bayobozi badasanzwe kandi bakunda kwigaragaza mu buryo butangaje.
Abamushyigikiraga babonaga ibi nk’ikimenyetso cy’uko Libiya yayoborwaga mu buryo bwemereraga abagore kwigaragaza mu ruhame no mu nzego z’umutekano. Bavugaga ko byari igihamya cy’uko abagore bashobora gukora inshingano zisanzwe zafatwa nk’iz’abagabo.
Ariko abanenga ubutegetsi bwe babibonaga ukundi. Bavugaga ko iryo tsinda ry’abagore ryari igikoresho cy’iyamamaza rya politiki, ishusho yubatswe kugira ngo ishimangire ubutegetsi bwe bwari bushingiye ku muntu umwe, aho kuba intambwe ifatika iganisha ku buringanire nyabwo hagati y’abagabo n’abagore.
Mu bihe by’igitutu mpuzamahanga
Mu 1994, ubwo yagiriraga uruzinduko mu Misiri, Gaddafi yari amaze imyaka irenga makumyabiri ku butegetsi, yararokotse kudeta zitandukanye, ibihano mpuzamahanga n’akato ka dipolomasi. Icyo gihe, isura ye n’abo bagore bamurindaga byari byaramaze kuba igice cy’ikirango cy’ubutegetsi bwe.
Yagumye ku butegetsi kugeza mu 2011, ubwo imyigaragambyo yatangiye muri Libiya, igakurikirwa n’ibikorwa bya gisirikare bya OTAN (NATO), bikarangira ubutegetsi bwe bw’imyaka 42 busenyutse.
Inkuru y’abagore barindaga Gaddafi iracyateza impaka nanubu: bamwe babifata nk’igerageza ryo guha abagore umwanya mu nzego zikomeye, abandi bakabibona nk’ikinamico ya politiki yubakaga isura y’umuyobozi wihariye. Icyo bidashidikanywaho ni uko byabaye kimwe mu byaranze ubutegetsi bwe kandi bikomeza kuvugwaho mu mateka ya Libiya n’akarere.
DUKURIKIRE KURI WHATSAPP https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j