Mu myaka mike ishize, politiki yo muri Uganda yahindutse ikibuga cy’ihangana ridafite imbabazi, aho kuba umunyapolitiki cyangwa gufatanya n’ishyaka rimwe ritari ku butegetsi bivuze kurwana ku buzima bwawe, kurwanira ubwisanzure bwawe cyangwa se kuba mu buryo bukomeye ku ruhande rwa leta iriho. Abasesenguzi n’abakurikiranira hafi ibya politiki muri Uganda bemeza ko iki gihugu kiri mu bihe bikomeye by’ihangana, bigatuma politiki iba nk’intambara.
Impamvu nyamukuru: guhangana hagati ya leta n’abatavuga rumwe nayo
Perezida Yoweri Museveni umaze imyaka irenga 38 ku butegetsi akomeje kurwanya amashyaka atavuga rumwe na we, cyane cyane National Unity Platform (NUP) iyobowe na Robert Kyagulanyi uzwi nka Bobi Wine. Iri tsinda ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi ryahagurukiye kugaragaza ko abaturage bakeneye impinduka, ariko ubutegetsi buriho bukomeje kubahagarika, kubafata, ndetse bamwe bakaburirwa irengero.
Muri Uganda, mu bihe byo kwiyamamaza no mu gihe habaye imyigaragambyo, humvikanye raporo nyinshi zerekana ko polisi n’ingabo zifata abashyigikiye abatavuga rumwe na leta, zikabafunga mu buryo budakurikije amategeko. Hari abatavuga rumwe na leta baguye mu mvururu z’amasasu, abandi barameneshwa, bituma abantu bibaza niba kuguma muri politiki muri Uganda bitaba ari ugushyira ubuzima mu mwanya w’igitambo.
Abasesenguzi babivugaho iki?
Dr. Samuel Mugisha, umusesenguzi wigenga ku by’imiyoborere, avuga ko:
“Politiki yo muri Uganda yakomeje kuba nk’urubuga rw’intambara, aho ufungwa, ugahohoterwa cyangwa ugapfa bitewe n’uko ugaragaje ibitekerezo binyuranye n’ibya leta. Ibi byatumye abaturage benshi bahitamo guceceka cyangwa guhunga politiki, kuko babona ko ari ikibuga cy’amaraso.”
Kuki bimeze gutyo?
Ubutegetsi bwa Museveni bumaze imyaka myinshi butanga ishusho y’igihugu kitavugirwamo.
Itegeko nshinga ryahinduwe kenshi kugira ngo Perezida akomeze kuguma ku butegetsi.
Abatavuga rumwe na leta bakomeje kubuzwa amahirwe yo gukora ibikorwa byabo ku mugaragaro.
Abaturage benshi bugarijwe n’ubukene n’ibibazo by’ubutegetsi, ariko bamwe batinya gufatanya n’imitwe ya politiki kubera gutinya gufungwa cyangwa gutotezwa. Politiki ikomeje gufatwa nk’ikintu cy’amaraso, aho umuntu ashobora guhara ubuzima bwe mu guharanira impinduka.
Politiki yo muri Uganda yabaye ikibuga cy’intsinzi cyangwa urupfu kubera uburyo ubutegetsi buriho bwayihinduyemo guhangana ku buryo bukomeye, bwirengagiza amahame ya demokarasi, bugafunga no gutoteza abatavuga rumwe na bwo. Mu gihe abashaka impinduka bakomeje gutakamba no guharanira uburenganzira bwabo, umutwaro w’amaraso n’ubwoba ukomeje gukomera ku banyapolitiki batavugarumwe na leta b’iki gihugu.