Malawi: Perezida w’iki gihugu yategetse ko umuhanda witiriwe Paul Kagame uhindurirwa izina n’ibirango byose bigahindurwa bitarenze uyu munsi
Leta ya Malawi yemeje ko umuhanda wari uzwi ku izina rya Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame, ubu witwa John Chilembwe, mu rwego rwo guha icyubahiro umwe mu bihangange mu rugamba rwo kwiyubakira igihugu.
Mu murwa mukuru wa Malawi, Lilongwe, umuhanda wari uzwi nka Paul Kagame Road watangiye kwitwa John Chilembwe Road kuva ku itariki ya 12 Mutarama 2026, mu rwego rwo guha icyubahiro umwe mu bihangange mu rugamba rwo kwiyubakira igihugu. Izi mpinduka zemejwe na Perezida Peter Mutharika, zikazashyirwa mu Gazeti ya Guverinoma kandi zigashyirwa ku bimenyetso byose bya leta birimo iby’imihanda n’ibindi bikoresho by’ubuyobozi bw’umujyi.
Uruhande rwa Ministry y’ibikorwa remezo rwategetswe gukora ibishoboka byose kugira ngo ibimenyetso bishya bya John Chilembwe Road bisimbure ibyariho mbere y’itariki ya 16 Mutarama 2026. Guverinoma isobanura ko izi mpinduka zigamije kwibuka amateka y’igihugu no guha icyubahiro intwari zagaragaje umurava n’ubwitange mu rugamba rwo kwiyubakira igihugu.
Umuhanda wari waritiriwe Perezida w’u Rwanda, Paul Kagame, wari umaze igihe kinini uri ku karubanda mu murwa mukuru, kandi byari bizwi mu bikorwa by’ubucuruzi no mu miyoborere y’umujyi. Impamvu y’iri zina ryari ryatanzwe mbere yari ugushimangira umubano w’ubufatanye hagati ya Malawi n’u Rwanda, uhereye ku rwego rw’ubuyobozi ndetse n’imibanire y’imiryango y’uturere. Kuba izina rya Kagame ryari ku muhanda wa Lilongwe byari igikorwa cyo guha agaciro ubuyobozi bwa Kagame n’umusanzu we mu karere k’Afurika y’Uburasirazuba.
John Chilembwe, umuntu izina rye rihabwa uyu muhanda ubu, ni umwe mu bayobozi b’ingenzi mu mateka ya Malawi, wamenyekanye cyane kubera urugamba rwe rwo kurwanya ivangura n’akarengane mu ntangiriro z’ikinyejana cya 20. Yabaye umupasitori w’Umuhindu n’umwe mu bize mu gihugu cya Amerika, aho yize ubuyobozi n’ukuntu abaturage bashobora kurwanira ubwigenge. Yagarutse muri Malawi mu 1914, maze atangira ibikorwa byo guhuriza hamwe abaturage no kubigisha uburenganzira bwabo no guhangana n’akarengane k’abakoloni.
Mu 1915, Chilembwe yayoboye intambara y’imbere mu gihugu, igamije kwigobotora ubutegetsi bw’abakoloni no guharanira ubwigenge. Nubwo intambara ye itageze ku ntsinzi yihuse, icyubahiro cye cyariyongereye ku buryo yabaye ikimenyetso gikomeye cy’umurava, ubutwari, n’urugero rwo kurwanira amahame y’ubumuntu n’ubwigenge. Kuva icyo gihe, Chilembwe yibukwa nk’intwari ya Malawi, kandi izina rye rihabwa uyu muhanda rihita risubiza abaturage ku mateka yabo n’umurage wabo.
Guverinoma ya Malawi yagaragaje ko izi mpinduka ziherekejwe n’icyizere ko zizongera gukangurira abaturage kumenya amateka yabo no guha icyubahiro intwari z’igihugu. Umuhanda wa Lilongwe wari umaze igihe kinini uri mu nyandiko za kera nka OpenStreetMap n’ahandi hagiye hanandikwa amakarita y’imiturire, noneho ubu ku mugaragaro uzwi nka John Chilembwe Road. Ibi bivuze ko abashoramari, abagenzi, n’abaturage bazakomeza kubona ibimenyetso bishya byerekana amateka n’icyubahiro cya Chilembwe.
Ni impinduka kandi ifite icyo ivuze ku mubano w’akarere. Nubwo izina rya Kagame ryari rigamije kwerekana ubufatanye n’u Rwanda, guverinoma yemeza ko icyubahiro cy’intwari z’igihugu cyiganje, kandi ko gukorera umuryango w’imbere mu gihugu ari byo by’ingenzi ku baturage. Umuhanda wa John Chilembwe Road uzaba ikimenyetso kirambye cyo kwibuka ubwitange n’icyubahiro cya Chilembwe, ku buryo buri mugenzi wese usura Lilongwe azahita yibuka amateka y’igihugu n’abayoboye urugamba rwo kwiyubakira ubwigenge.
Iki gikorwa cyamaze gutangazwa ku mugaragaro, kandi kiragaragaza ubushake bwa leta bwo kwibanda ku mateka n’umuco w’igihugu, bikaba ari ubutumwa bwo guha agaciro intwari n’umurage wabo. Ubu, Lilongwe izakomeza kugira umuhanda ugaragaza amateka nyakuri y’igihugu, unahuza isura y’umurwa mukuru n’amateka y’abayobozi b’igihugu cyabo. 