“Nta gihugu cyo muri Afurika cyagakwiye kongera gukolonizwa, guterwa cyangwa ngo gihatirwe kuyoboka ubutegetsi bw’amahanga” Evariste Ndayishimiye umuyobozi mushya wa AU
Ndayishimiye yatorewe kuyobora AU, yiyemeza gushyira imbere “gucecekesha intwaro” no kurinda ubusugire bw’ibihugu bya Afurika
Perezida w’u Burundi, Evariste Ndayishimiye, yatorewe kuyobora Umuryango w’Ubumwe bw’Afurika (AU) mu gihe cy’umwaka umwe, asezeranya gukora ibishoboka byose mu gushyira mu bikorwa gahunda yo “gucecekesha intwaro” ku mugabane wa Afurika.
Aya matora yabereye ku cyicaro cya AU i Addis Abeba muri Ethiopia, mu nama isanzwe ya 39 y’abakuru b’ibihugu na za guverinoma. Ni ubwa mbere u Burundi buhawe kuyobora uyu muryango kuva washingwa mu 2002, usimbura OUA yari yaratangiye mu 1963.
Mu ijambo rye amaze gutorerwa uwo mwanya, Ndayishimiye yashimangiye ko nta gihugu na kimwe cyo muri Afurika gikwiye kongera gukolonizwa cyangwa guterwa, anenga ibihugu byo hanze bikoresha inyungu zabyo mu guhungabanya umutekano w’umugabane.
Yagize ati: “Nta gihugu cyo muri Afurika cyagakwiye kongera gukolonizwa, guterwa cyangwa ngo gihatirwe kuyoboka ubutegetsi bw’amahanga mu kinyejana cya 21.”
Ndayishimiye atorewe kuyobora AU mu gihe mu bice bitandukanye bya Afurika hakomeje intambara n’umutekano muke, by’umwihariko mu karere k’Ibiyaga Bigari. Kuva mu mpera za 2021, umutwe wa M23 uhanganye n’ingabo za leta ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) mu burasirazuba bw’icyo gihugu.
Leta ya DRC ishinja u Rwanda gufasha M23, mu gihe u Rwanda ruvuga ko rwafashe ingamba z’ubwirinzi. Ku busabe bwa DRC, u Burundi bwohereje ingabo gufasha leta y’icyo gihugu. U Rwanda na rwo rushinja u Burundi gukorana n’abashyigikiye umutwe wa FDLR, urwanya ubutegetsi bw’u Rwanda.
Muri uwo murongo, Ndayishimiye yagaragaje ko amahoro n’umutekano bidashobora kugerwaho mu gihe hakiri ibihugu biterwa cyangwa bigashyirwa mu bibazo kubera inyungu z’amahanga. Yavuze ko ibura ry’amahoro ari imwe mu mpamvu zatumye u Burundi butinda mu iterambere, ashimangira ko amahoro ari inkingi y’iterambere rirambye.
Perezida Ndayishimiye yavuze ko ku buyobozi bwe azaharanira ko ijwi rya Afurika rirushaho kumvikana ku rwego mpuzamahanga, rishingiye ku iyubahirizwa ry’amategeko mpuzamahanga, ubusugire bw’ibihugu n’uburenganzira bw’abaturage bwo kwigenga.
Nyuma y’itorwa rye, yashimiye abakuru b’ibihugu bya Afurika ku cyizere bamugiriye, avuga ko u Burundi bwabyakiranye icyubahiro no kwicisha bugufi.
Yagize ati: “Nshimiye byimazeyo abategetsi b’Afurika ku cyizere bangiriye. U Burundi bwemeye izi nshingano butizigamye, bugamije gukorera umugabane n’abaturage bawo.”
Yavuze ko icyubahiro bahawe n’ibihugu bya Afurika “cyanditse amateka” ku Burundi, anizeza ko azayoborana gutega amatwi, ukutabogama n’ubufatanye, hagamijwe inyungu rusange.
Ndayishimiye yashimiye Perezida wa Angola Joao Lourenço, asimbuye kuri uwo mwanya, ku bikorwa yakoze birimo kunoza imikorere ya AU no kuvugurura inzego zifata ibyemezo.
Yavuze ko azakomereza kuri uwo murage, ashyira imbaraga mu kongerera Afurika ijwi rikomeye mu ruhando mpuzamahanga no kugira uruhare mu iyubakwa ry’imitegekere y’isi irangwa n’uburinganire no kudahezwa.
Insanganyamatsiko y’inama ya 39 ya AU yibanze ku guteza imbere amazi meza n’ibikorwa by’isuku n’isukura ku buryo burambye, mu rwego rwo kugera ku ntego z’Icyerekezo 2063 cya Afurika.
Ndayishimiye yavuze ko iterambere ry’umugabane ridashoboka Abanyafurika badafite ubuzima bwiza. Yagaragaje ko ibura ry’amazi meza n’isuku ari intandaro y’indwara zishobora kwirindwa, igihombo mu musaruro no guta ishuri, ndetse bigakomeza gukaza ingaruka z’ibibazo by’ikirere.
Ku buyobozi bwe, yavuze ko azaharanira ko Afurika irushaho gushyira imbaraga mu kubungabunga amahoro, guteza imbere imibereho myiza y’abaturage no kubaka umutekano urambye, hagamijwe ko umugabane w’Afurika ugera ku cyerekezo cyawo cy’iterambere.
Dukurikire kuri WhatsApp Channel ujye ubona amakuru tubagezaho ku https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j