Tariki ya 2 Ugushyingo mu mateka: Umunsi w’impinduka n’urwibutso rw’isi
Tariki ya 2 Ugushyingo ni imwe mu minsi ifite amateka akomeye mu Rwanda, muri Afurika no ku rwego rw’isi. Ni umunsi uzirikanwa nk’uwagiye ugaragaza impinduka z’ingenzi—zaba iza politiki, iza sosiyete, iz’uburenganzira bwa muntu, ndetse n’iza siyansi n’ikoranabuhanga.
Uyu munsi ni nk’ikirahure cyerekana aho isi yagiye iva n’aho igana, kuko mu myaka inyuranye, ibyawubayemo byahinduye uburyo abantu batekereza ku butegetsi, ku bwigenge, no ku iterambere.
Muri iyi nkuru, INGANZO HUB irabagezaho urutonde rw’ibintu 10 by’ingenzi byabaye ku itariki ya 2 Ugushyingo, dutangiriye mu Rwanda, tugakomereza muri Afurika, hanyuma tukarangiriza ku rwego rw’isi.
I. MU RWANDA
1. Itariki y’amateka ya Revolisiyo ya 1959
Ku itariki ya 2 Ugushyingo 1959, mu cyahoze ari Gitarama, habaye igikorwa cyabaye intangiriro y’Impinduramatwara ya rubanda (Revolisiyo ya 1959). Icyo gihe, abaturage bo mu bwoko bw’Abahutu bavugaga ko bamaze kurambirwa ubuyobozi bw’Abatutsi bavuga ko kandi busigaye bushyigikiwe n’ubukoloni bw’Ababiligi.
Nyuma y’uko Dominique Mbonyumutwa, umuyobozi w’umutware w’agace ka Ndiza nubundi muri Gitarama, ahohotewe n’itsinda ry’abasore b’abatutsi ubwo yari avuye i Mwendo iwabo, ngo yanyuze kuri paruwase ya Byimana, abanza gusura umupadiri wari inshuti ye. Nyuma yaho ngo yaratashye, ageze ahitwa i Bukomero atangirwa n’itsinda ry’insoresore z’abatutsi, umwe muri bo amukubita urushyi ubwo imirwano yo kubigobotora itangira ubwo. Bamuzizaga ko bamenye amakuru y’uko ashyigikiye gukuraho umwami hakajyaho demokarasi. Ntibyarangiriye aho rero, nyuma y’uko amakuru amenyekanye, abaturage bararakaye, batangira imyigaragambyo, basenya imitungo y’abatutsi, ibintu bigera no mu bindi bice by’igihugu.
Uwo munsi, 2 Ugushyingo 1959, wabaye intandaro y’impinduka zikomeye mu Rwanda, zatangiye kohereza igihugu mu nzira y’ubwigenge n’impinduka mu miyoborere, ariko nanone ubwoko bw’abatutsi bukomeza guteseka, bicwa, batwikirwa abandi bahunga igihugu.

2. Intangiriro y’Impinduka mu Butegetsi bwa Kera
Ibyabaye kuri iyo tariki byaje kuba ikimenyetso gikomeye cyerekana iherezo ry’ubutegetsi bwa cyami mu Rwanda no gutangira kugaragara kw’inyandiko za politiki z’abiyitaga rubanda nyamwinshi.
Iyi tariki rero yashyizwe mu mateka nk’iyatangije urukurikirane rw’ibyabaye kugeza ubwo u Rwanda rwabonaga ubwigenge ku wa 1 Nyakanga 1962.
3. Umunsi wo Kurengera Abanyamakuru ku Isi – uruhare rw’u Rwanda
Uretse amateka ya politiki, ku itariki ya 2 Ugushyingo buri mwaka hizihizwa Umunsi Mpuzamahanga wo Kurwanya Kudahana Abicanyi n’abandi bose babangamira ubwisanzure bw’Abanyamakuru (International Day to End Impunity for Crimes Against Journalists).
U Rwanda nk’igihugu cyubatse amahoro nyuma y’ibihe bitoroshye, gifatanya n’ibindi bihugu muri uyu munsi, mu bikorwa bigamije kurengera ubwisanzure bw’itangazamakuru no gukumira ihohoterwa rikorerwa abanyamakuru muri Afurika no ku isi.
II. MURI AFRIKA
4. 2 Ugushyingo 1930 – Haile Selassie yimitswe nk’Umwami w’abami wa Ethiopia
Ku itariki nk’iyi, mu 1930, Haile Selassie I yimitswe nk’Umwami w’abami muri Ethiopia (Negusa Negest).
Ibi byari intangiriro y’igihe gishya mu mateka y’Afurika, kuko Haile Selassie yabaye ikimenyetso cy’ubwigenge bwa Afurika imbere y’abakoloni, ndetse nyuma aza kuba umwe mu bashinze Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (OAU).
5. 2 Ugushyingo 1972 – ONU yemeza gahunda yo kurwanya ubukoloni muri Afurika
Icyo gihe, Inteko Rusange y’Umuryango w’Abibumbye (ONU) yafashe ibyemezo (2910 na 2911) bigamije gushyigikira ubwigenge bw’ibihugu bya Afurika byari bikiri munsi y’ibirenge by’abakoloni no gukandamizwa na bo mu miyoborere n’imibereho, cyane cyane mu bihugu byo mu majyepfo ya Afurika nka Afurika y’Epfo na Namibiya.
Ibyo byemezo byahaye imbaraga urugamba rwo guharanira uburenganzira n’uburinganire ku mugabane wa Afurika.
6. 2 Ugushyingo 1813 – Lord Somerset agirwa Guverineri wa Cape town 
Mu gihugu cya Afurika y’Epfo, kuri iyi tariki mu 1813, Lord Charles Henry Somerset yagizwe Guverineri w’Intara ya Cape town. Icyo gihe Abongereza bari barigaruriye ako gace nyuma yo gutsinda Abafaransa, bigaragaza uburyo Afurika y’Epfo yabaye mu nzira y’ubukoloni ku buryo bweruye.
7. 2 Ugushyingo – Umunsi w’Ubwiyunge n’Ubwigenge muri Afurika
Mu bihugu byinshi by’Afurika, itariki ya 2 Ugushyingo yagiye ifatwa nk’iyibukiro n’isomo ry’ubufatanye mu rugamba rwo guharanira ubwigenge.
Ni umunsi uzirikana urungano rw’abarwanashyaka, abaharanira demokarasi n’uburenganzira bwa muntu mu bihugu bitandukanye bya Afurika.
III. KU ISI YOSE
8. 2 Ugushyingo 1917 – Balfour Declaration
Ku itariki ya 2 Ugushyingo 1917, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Bwongereza, Arthur Balfour, yandikiye Baron Rothschild ibaruwa yamamaye cyane, izwi nka Balfour Declaration, ishyigikira ishingwa ry’igihugu cy’Abayahudi muri Palestina.
Iyi baruwa yaje kuba intandaro y’intambara n’amateka akomeye hagati y’Abayahudi n’Abarabu kugeza magingo aya.
9. 2 Ugushyingo 2000 – Intangiriro y’Ubuzima mu Kigo gishinzwe isanzure n’ikirere 
Ku itariki ya 2 Ugushyingo 2000, itsinda rya mbere ry’abantu ryagiye gutura muri International Space Station (ISS), bikaba ari bwo bwa mbere abantu batangiye kuba burundu mu isanzure.
Ibi byahindutse amateka akomeye mu rugendo rwa siyansi n’iterambere ry’ikiremwamuntu.
10. 2 Ugushyingo 1920 – Radio ya Mbere mu Isi
Kuri iyi tariki mu 1920, muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hatangijwe radiyo ya mbere y’ubucuruzi (commercial radio station). Uwo munsi wabaye intangiriro y’itumanaho rigezweho, rihindura uko amakuru n’ijwi ry’umuntu bigera ku bantu ku isi yose.
Tariki ya 2 Ugushyingo si umunsi usanzwe mu mateka y’abantu. Ugaragaza impinduka, ubwiyunge, ubuvumbuzi n’ubutwari.
Uhereye ku mpinduramatwara y’u Rwanda, ku bwigenge bwa Afurika, kugeza ku rugendo rwo kugera mu isanzure — uyu munsi uduha isomo rikomeye:
> “Amateka ntahinduka ku bw’ibyabaye, ahubwo ahinduka ku byo tuyibukiraho.”