Yakatiwe igihano cya burundu arapfa, arazuka hanyuma asaba kurekurwa avuga ko igihano ke cyarangiye
Mu mateka y’ubutabera, hari imanza zidasanzwe, zirenga imyumvire isanzwe y’amategeko. Ibyabaye kuri Benjamin Schreiber, umunya-Iowa wo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, biri mu byatangaje isi yose: yakatiwe igihano cya burundu, arapfa, arazuka — hanyuma asaba kurekurwa avuga ko igihano cye cyarangiye!
Uyu mugabo w’imyaka irenga 60, yari yarakatiwe igifungo cya burundu mu mwaka wa 1990 nyuma yo guhamwa n’icyaha cy’ubwicanyi. Nyamara mu mwaka wa 2015, ubwo yari afungiwe muri gereza ya Iowa, yagize ikibazo gikomeye cy’impyiko (kidney failure) ajyanwa mu bitaro igitaraganya.
Abaganga bamwakiriye bahamije ko yapfuye mu buryo bwemewe n’amategeko, kuko umutima we wari wahagaze ndetse ubwonko butakigaragaza ibimenyetso by’ubuzima. Ubwo amatangazo aratangwa ndetse n’ubuyobozi bwa gereza bwemeza ko yapfuye. Hashize akanya, abaganga bakoze ibishoboka byose bamusubiza ubuzima. Ni bwo Schreiber yaje gutangazwa n’uko yongeye gukanguka, atangira gutekereza ko icyo gikorwa cyasubije igihano cye ku ntangiriro, bityo ko afite uburenganzira bwo gufungurwa.
“Iyo umuntu ahanishijwe igifungo cya burundu, kigeza apfuye. Ubwo napfuye—igihano cyararangiye,” ni ko Schreiber yabwiye urukiko mu rubanza yatanzeho ubujurire.
Urukiko rw’i Lowa rwatesheje agaciro ibyo Schreiber yagaragaje, ruvuga ko igihano cya burundu kigomba kurangirana n’urupfu rudashobora gusubiza umuntu ubuzima, aho umuntu apfa, agashyingurwa, agasiga isi burundu. Mu rubanza rwaciwe mu 2019, rwasobanuye ko nubwo yapfuye by’akanya gato, kuba yarazutse bivuze ko igihano cye kigikomeje.
“Nk’uko amategeko abivuga, igihano cya burundu kirangirana n’ubuzima bw’umuntu. Igihe cyose agihumeka, agomba kugumishwa muri gereza,” ni ko urukiko rwemeje.
Me Janet K. Armstrong, umunyamategeko w’Umunyamerika usanzwe wigisha amategeko ya criminology, yavuze ko uru rubanza rwafunguye impaka ndende mu bijyanye n’imyumvire y’“iherezo ry’ubuzima” n’uburyo amategeko abisobanura.
> “Urubanza rwa Schreiber rurimo umwihariko: ni ubwa mbere umuntu aburanye avuga ko yapfuye, bityo ko igihano cyarangiye. Ariko amategeko ntiyemera urupfu nk’urw’akanya gato. Icyemezo cyo kumusubiza ubuzima ntabwo cyasubije igihano cye ku ntangiriro, ahubwo cyakomerejeho.”
Na ho Dr. Emil Ndikumana, impuguke mu by’imibanire n’imitekerereze y’abantu, asanga igitekerezo cya Schreiber cyerekana ukuntu umuntu uhamijwe icyaha gikomeye ashobora gushaka “umwenge w’amategeko” kugira ngo yirengagize ibyo yakoze.
“Mu buryo bw’imitekerereze, uyu muntu ashaka kwitandukanya n’amahano yakoze, agashaka uburyo bwose bwo kubivamo. Kandi uko byagenda kose, igihano cyagombaga kumugeraho kugeza igihe cy’imperuka y’ukuri, atari urupfu ruvuyeho.”
Uru rubanza rwasize benshi bibaza niba amategeko adakwiye kuvugururwa mu buryo bwagutse, hashingiwe ku bintu bidasanzwe bishobora kuba mu buzima bwa muntu. Ariko kuri ubu, Benjamin Schreiber aracyari muri gereza, aracyahumeka, kandi nk’uko amategeko y’igihugu cye abiteganya—igihe cyose akiri muzima, igihano cye kigomba gukomeza.
—
Icyitonderwa cy’umunyamakuru:
“Uru rubanza rugaragaza uko ubuzima bushobora kugora ubucamanza. Igihe cyose ubuzima buzwi aho buhera ariko aho burangirira hatazwi, amategeko abura aho ahagarara. Ariko niba umuntu yarazutse, ubwo n’igihano cye cyarazutse.”