Perezida wa Sudani y’Epfo yahaye inshingano inshuti ye ya kera atungurwa no kumva ko yapfuye: ikosa ryateje umutingito muri Perezidansi

Perezida wa Sudani y’Epfo, Salva Kiir Mayardit, yisanze mu bihe bidasanzwe byo kwamburwa icyizere nyuma y’aho hagaragaye ko umwe mu bantu yashyize mu kanama k’igihugu kagombaga gutegura ibiganiro ku matora ateganyijwe mu Kuboza 2026, yari yarapfuye imyaka itanu ishize.

Uwo ni Steward Sorobo Budia, inshuti ya kera ya Perezida Kiir, banahuriye mu rugendo rwa politiki n’amasezerano y’amahoro ya R-ARCSS yo mu 2018, Budia akaba yari umwe mu bayasinye. Ubu bucuti n’iyo nkomoko ihuriweho byatumye izina rye rikomeza kugaragara mu nzego za politiki, nubwo yari yaritabye Imana.

Izina rya Budia ryashyizwe mu kanama binyuze mu Itegeko rya Perezida ryo ku wa 30 Mutarama 2026, ibintu byateye urujijo n’impaka zikomeye mu itangazamakuru no mu baturage, aho benshi bibajije uko Perezidansi ishobora gushyira mu nshingano umuntu wapfuye igihe kirekire.

Nyuma yo kumenya ayo makuru, Ibiro bya Perezida byatangaje ko byakiriye iyo nkuru mu buryo “bubabaje cyane”, byemeza ko amazina yashyizwe muri ako kanama yaturutse mu biganiro byahuje impande zitandukanye, kandi ko Perezidansi itigeze igenzura mu buryo bwimbitse niba amazina yatanzwe akiri ku mu buzima.

Mu itangazo ryasinywe na Amb. David Amour Majur, wari umuvugizi wa Perezida, havuzwe ko “rumwe mu mpande zatangaga amazina rutakoze igenzura rikwiye”, bituma habaho iryo kosa rikomeye. Perezida Kiir yahise ategeka ko iryo tegeko rikosorwa, anihanganisha umuryango wa Budia.

Icyakora, iki kibazo nticyahagarariye aho. Mu rwego rwo kwerekana ko hari ukuryozwa n’ingaruka ku muntu wese wagize uruhare kuri iri kosa, ku wa Mbere Perezida Kiir yahise yirukana abayobozi babiri bakuru bo mu biro bye: umuvugizi we David Amour Majur, n’umuyobozi mukuru ushinzwe imiyoborere muri Minisiteri y’Imirimo ya Perezidansi, Valentino Dhel Maluet.

Mu itangazo ryashyizwe ku rubuga rwa Facebook rwa Perezidansi, Perezida yavuze ko “abashimiye” ku mirimo bakoreye igihugu, ariko yirinda gutanga ibisobanuro birambuye—ikintu cyafashwe n’abasesenguzi nk’ikimenyetso cy’uko Perezidansi yashakaga kugabanya uburemere bwa politiki bw’iki kibazo.

Mu rwego rusange, iri kosa ryagaragaje intege nke zikomeye mu miyoborere ya Sudani y’Epfo: kubura igenzura, kwishingikiriza ku bucuti bwa kera muri politiki, no kudashyira imbere inzego z’ubunyamwuga. Ryongereye kandi gushidikanya ku bushobozi bwa Leta bwo gutegura amatora mu gihe igihugu kicyugarijwe n’umutekano muke, cyane cyane muri Leta ya Jonglei, aho Loni ivuga ko abaturage barenga 180 bamaze guhunga imirwano.

Ku baturage benshi n’abakurikiranira hafi politiki ya Sudani y’Epfo, iki kibazo nticyari “ikosa ry’ubuyobozi” gusa, ahubwo cyabaye ikimenyetso cy’imiyoborere ishingiye ku bantu aho gushingira ku nzego, ibintu bikomeje gushyira mu kaga icyizere cy’amatora ateganyijwe.