Ese politiki zo kugabanya ingaruka z’izamuka rya peteroli zirahagije?

Mu gihe ibiciro by’ibikomoka kuri peteroli bikomeje kuzamuka ku masoko mpuzamahanga, ibihugu byinshi byashyizeho ingamba zigamije kugabanya ingaruka zabyo ku baturage. Mu Rwanda na ho, Leta yagiye ifata ibyemezo bitandukanye bigamije guhangana n’iki kibazo. Ariko ikibazo kiguma kigaruka ni kimwe: ese izo ngamba zirahagije ku buryo zigaragaza umusaruro mu buzima bwa buri munsi bw’abaturage?

Mu bihe bitandukanye, Leta y’u Rwanda yagiye itangaza ko iri gukurikiranira hafi imiterere y’ibiciro bya peteroli ku rwego mpuzamahanga, ndetse igafata ingamba zirimo kugenzura ibiciro ku isoko ryo mu gihugu no gushaka uko ingaruka ku baturage zagabanuka. Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda,  yagiye igaragaza ko ibiciro bya lisansi mu Rwanda bishingira ku isoko mpuzamahanga, ariko hakabaho uburyo bwo kubigenzura kugira ngo bidahungabanya cyane ubukungu bw’igihugu.

Ku rundi ruhande, minisiteri y’ibikorwaremezo yagiye igaragaza gahunda yo guteza imbere uburyo bwo gutwara abantu butangiza ibidukikije, burimo imodoka zikoresha amashanyarazi (electric vehicles) ndetse no kongera imbaraga mu gutwara abantu benshi (public transport), nk’uburyo bwo kugabanya gushingira kuri peteroli.

Izi ngamba, ku mpapuro, zigaragara nk’izifite icyerekezo cyiza. Ariko iyo ugeze ku rwego rw’ubuzima bwa buri munsi, inkuru ihindura isura.

Mu mujyi wa Kigali, aho benshi bishingikiriza kuri transport ya buri munsi, izamuka ry’ibiciro by’ingendo riracyari ikibazo gikomeye. Abagenzi bavuga ko nubwo Leta igaragaza ko hari igenzura ry’ibiciro, mu by’ukuri amafaranga bishyura ku ngendo yakomeje kuzamuka ugereranyije n’imyaka ishize.

Inkuru zitandukanye zagiye zitangazwa na The New Times zagaragaje ko izamuka ry’ibiciro bya lisansi rifite ingaruka ku biciro by’ibindi bicuruzwa, cyane cyane ibiribwa. Ibi biterwa n’uko ubwikorezi bw’ibicuruzwa bushingiye ku bikomoka kuri peteroli, bityo igiciro cyabyo kikazamuka.

Mu buryo bumwe, IGIHE yagiye itangaza ko abacuruzi bato n’abaguzi bavuga ko ibiciro ku masoko byazamutse ku buryo bugaragara, nubwo hari ingamba Leta igaragaza ko yafashe.

Ku rwego rw’imibare, Ikigo k’igihugu Gishinzwe ibarurishamibare  cyerekana ko inflation mu Rwanda yagiye iterwa ahanini n’ibiciro by’ibiribwa n’ibikomoka kuri peteroli. Ibi bivuze ko nubwo hari ingamba zihari, izamuka ry’ibiciro rikomeje kugira ingaruka ku mibereho y’abaturage.

Ikibazo gihita kigaragara ni uko hari itandukaniro hagati ya politiki zitangazwa n’uko abaturage babibona.

Abasesenguzi bamwe mu by’ubukungu bagaragaza ko ikibazo atari ukubura ingamba, ahubwo ari imiterere y’ubukungu bw’u Rwanda bushingira ku bicuruzwa bitumizwa hanze, cyane cyane ibikomoka kuri peteroli. Ibi bituma igihugu kitabasha kugenzura ibiciro ku buryo bwuzuye, nubwo cyashyiraho politiki zitandukanye.

Ku rundi ruhande, Leta igaragaza ko hari indi migambi irambye igamije kugabanya iki kibazo mu gihe kirekire. Muri iyo migambi harimo guteza imbere ingufu zisubira (renewable energy), guteza imbere ubwikorezi rusange, ndetse no kugabanya ikoreshwa rya peteroli mu nzego zitandukanye.

Ariko ikibazo gikomeye ni igihe. Izo politiki z’igihe kirekire zishobora gutanga umusaruro mu myaka iri imbere, ariko abaturage bahura n’ikibazo cy’ibiciro uyu munsi bakaba barazahaye.

Mu baturage, hari ababona ko izo ngamba zitabageraho ku buryo bufatika. Umukozi umwe ukorera mu mujyi wa Kigali yavuze ko nubwo yumva Leta ivuga ku ngamba ziri gufatwa, we ibyo abona ari uko amafaranga agenda ku buzima bwa buri munsi yiyongera buri kwezi.

Ati: “Ntabwo mpakana ko hari ibiri gukorwa, ariko ku ruhande rwacu, ubuzima bugenda burushaho guhenda.”

Ku rwego mpuzamahanga, imiryango nka World Bank igaragaza ko ibihugu bikiri mu nzira y’amajyambere bikunze guhura n’ingaruka zikomeye z’izamuka rya peteroli, bitewe n’uko bishingira cyane ku bicuruzwa bitumizwa hanze. Ibi bisobanura ko nubwo politiki zo mu gihugu zaba zihari, hari imipaka ku cyo zishobora kugeraho.

Politiki zo kugabanya ingaruka z’izamuka rya peteroli mu Rwanda zirahari kandi zifite intego yumvikana. Ariko ikibazo si uko zihari—ni uko ingaruka zazo zitaragaragara ku buryo bufatika mu buzima bwa buri munsi bw’abaturage.

Ibi bituma ikibazo kiguma gihari: ese politiki zihari zirahagije, cyangwa hakenewe izindi ngamba zihariye zifata mu buryo bwihuse ibibazo abaturage bahura na byo? Ba uwa mbere ku makuru yacu https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j