Kuki impamvu ituma ibiciro bizamuka igeraho ikavaho ntibimanuke?: ikibazo cy’ubukungu kiri guhindura ubuzima busanzwe mu Rwanda

Mu masaha ashize, urwego ngenzuramikorere rw’imirimo imwe n’imwe ifitiye igihugu akamaro (RURA) rwatangaje ibiciro bishya by’ibikomoka kuri peteroli ndetse n’ibiciro bishya by’ingendo rusange, ibintu byahise bigaragarira mu buzima bwa buri munsi bw’Abanyarwanda. Iyi si inkuru nshya, ahubwo ni indi nteruro yongeye kwandikwa mu gitabo kimaze igihe cyerekana uko ubuzima bugenda burushaho guhenda, ariko ntibusubire inyuma uko byahoze mu gihe impamvu yatumye buhenda yakemutse.

Ikibazo si uko ibiciro bizamuka gusa. Ikibazo gikomeye kiri mu kuba iyo impamvu zatumye bizamuka zishize cyangwa zirangiye, ibiciro byo ntibisubira ku rwego byariho mbere. Ibi ni byo bituma abaturage benshi bibaza niba hari imbaraga zidasanzwe zituma ibiciro bikomeza kuzamuka ariko ntibimanuke.

Ibiciro bya peteroli: isoko ry’ingaruka zidakemuka

Iyo ibiciro bya peteroli byazamutse, ingaruka zabyo zirihuta kandi zirakwirakwira cyane. Kuva ku ngendo, ku bicuruzwa byinjira mu gihugu, kugeza ku biribwa, byose bihita bigirwaho ingaruka. Ibi byagaragaye inshuro nyinshi mu myaka yashize.

Urugero, ku wa 15 Werurwe 2022, ikinyamakuru The New Times cyatangaje inkuru ivuga ku izamuka rikomeye ry’ibiciro bya peteroli ryatewe n’intambara hagati ya Ukraine n’u Burusiya. Iyo nkuru yagaragazaga ko ibiciro byazamutse ku rwego mpuzamahanga, bikaba byahise bigira ingaruka ku bihugu byinshi birimo n’u Rwanda. Icyo gihe, ibiciro by’ingendo byahise byiyongera, ibiribwa birahenda, ubuzima burushaho kugorana.

Ariko iyo witegereje neza ikibazo kiza nyuma: nyuma y’uko isoko mpuzamahanga ritangiye kugabanura umuvuduko w’izamuka ry’ibiciro, ibiciro mu gihugu byo ntibyigeze bisubira ku rwego byariho mbere. Ibi byasubiwemo no mu nkuru yasohotse ku wa 10 Mutarama 2024 mu kinyamakuru KT Press, yagarukaga ku kuba nubwo ibiciro bya peteroli ku rwego mpuzamahanga byari byagabanutse ugereranyije na 2022, ibiciro by’ingendo n’ibiribwa mu Rwanda byo byari bigikomeje kuba hejuru.

Isoko ritagabanya ibiciro igihe bishoboka: ikibazo cy’imiterere y’ubucuruzi

Hari impamvu zifatika zituma ibi bibaho, ariko ntizisobanura byose.

Icya mbere ni uko kuzamura ibiciro bikorwa vuba cyane kurusha kubimanura. Iyo igiciro cya peteroli cyazamutse, umucuruzi ahita yongera amafaranga ku bicuruzwa bye, yirinda igihombo. Ariko iyo ibiciro bigabanutse, ntahita agabanya kuko aba ashaka kubanza kwishyura igihombo cyabanje cyangwa kongera inyungu.

Icya kabiri ni imiterere y’isoko ridafite ihangana rihagije. Iyo isoko rigenzurwa n’abantu bake cyangwa ibigo bike, nta mbaraga zihagije zihatira kugabanya ibiciro ziba zihari. Ibi byigeze kugarukwaho ku wa 22 Kamena 2023 mu kinyamakuru The East African, cyagaragazaga ko mu bihugu byinshi byo muri Afurika, harimo n’u Rwanda, amasoko amwe n’amwe adafite ihangana rihagije, bigatuma ibiciro bigumaho n’iyo impamvu zabizamuye zashize.

Icya gatatu ni izamuka ry’ibiciro by’ibindi bikoresho bitagaragara ako kanya. Nk’urugero, n’iyo peteroli yagabanutse, ibiciro by’ubwikorezi bishobora kuguma hejuru kubera amafaranga y’inyongera ajyanye n’imisoro, ubwikorezi bwo hanze, cyangwa ibindi byiyongereye mu gihe cy’izamuka.

Uko umushahara usigara inyuma

Ikibazo gikomeye kurushaho ni uko ibiciro bizamuka ariko umushahara ntuzamuke ku rugero rumwe. Ibi byagarutsweho ku wa 5 Ukwakira 2025 mu kinyamakuru The New Times, cyatangaje ko nubwo ubukungu bw’u Rwanda bukomeje kwiyongera ku gipimo cyiza, abaturage benshi batabasha kumva izo mpinduka mu mifuka yabo.

Ibi bivuze ko n’iyo ubukungu bw’igihugu buzamuka ku mpapuro, ku rwego rw’umuturage usanzwe ubuzima burushaho kugorana. Iyo ibiciro by’ibiribwa, ingendo n’ibindi bikenerwa buri munsi bizamutse, ariko amafaranga winjiza ntahinduke, uba winjiye mu bukene bushya nubwo uba utarigeze uhindura akazi cyangwa imibereho.

Inkuru ya none: RURA yongeye guhindura ibiciro

Uyu munsi, ku wa 04 Mata 2026, itangazo rya RURA ryongeye kwerekana ko ibiciro bya lisansi na mazutu byahinduwe, ndetse n’ibiciro by’ingendo bikazamuka. Ibi bije byiyongera ku mateka asa n’azisubiramo: impamvu zishobora kuba iz’isoko mpuzamahanga, ihindagurika ry’ifaranga, cyangwa izindi mpamvu z’ubukungu.

Ariko ikibazo gikomeye si impamvu zibizamura gusa, ahubwo ni icyizere cyo kumenya niba igihe izo mpamvu zizagabanukira, ibiciro na byo bizamanuka. Aha ni ho abaturage benshi batakaje icyizere.

Ikibazo cy’ingenzi: ni nde ugenzura igabanuka ry’ibiciro?

Hari ikibazo gikwiye kubazwa mu buryo bukomeye: niba hari inzego zishinzwe kugenzura izamuka ry’ibiciro, kuki hatabaho uburyo bukomeye bwo kugenzura igabanuka ryabyo?

Kuko ukuri kutavugwa neza ni uku: isoko ryemera kuzamura ibiciro byihuse bitewe n’impinduka zabaye, ariko ntiryemera kubimanura mu buryo bworoshye kandi za mpinduka zagabanuye umuvuduko cyangwa zitakiri imbogamizi. Ibi si impanuka, ni imiterere y’ubukungu idashyira imbere umuguzi ahubwo igashyira imbere inyungu.

Niba nta politiki ihamye ihari ishyira igitutu ku masoko ngo agabanye ibiciro igihe impamvu zabizamuye zashize, iki kibazo kizakomeza kuba karande. Abaturage bazakomeza kubaho mu buzima buhoraho bwo “kwiyongera kw’ibiciro” butagira aho buhagarara.

Ikibazo kidakwiye gufatwa nk’igisanzwe

Reka tuvugishe ukuri: mu gihe ibiciro bizamuka ariko ntibyigere bimanuka, ntabwo ari “isoko rikora uko risanzwe”, ni ikibazo cy’imiterere y’ubukungu kigomba gukosorwa. Ba uwa mbere ku makuru yacu https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j