Uko amarangamutima ayobya abantu bakibwira ko bafashe icyemezo gishingiye ku kuri
Yanditswe na Corneille Ntaco
Hari abantu benshi bemera ko gufata icyemezo ari ugukoresha ubwenge. Nyamara iyo urebye neza, usanga kenshi icyemezo umuntu afashe kiba cyarabanjirijwe n’amarangamutima, hanyuma ubwenge bukaza nyuma bugashaka impamvu zo kukigira ukuri. Ni yo mpamvu usanga abantu babiri barebye ibintu bimwe, bafite amakuru amwe, ariko bakagera ku myanzuro itandukanye cyane.
Mu buzima bwa buri munsi, abantu bakunze kuvuga bati: “Nabanje kubitekerezaho neza.” Ariko se koko baba babanje gutekereza, cyangwa baba babanje kumva, hanyuma nyuma bakabeshya ubwabo ko batekereje?
Iki ni ikibazo gikomeye kuko iyo umuntu ayobowe n’amarangamutima atabizi, aba ashobora kwemera ibihuha, kwanga abantu adafite impamvu, gushora amafaranga nabi, gutora nabi, kwinjira mu mishinga y’uburiganya cyangwa no gusenya umubano mwiza n’abo akunda.
Ubwonko bw’umuntu bwaremewe gukora vuba kugira ngo bumurinde akaga. Ibyo bituma akenshi budafata umwanya uhagije wo gusesengura ibintu byose. Iyo umuntu abonye amakuru amushimishije, amuteye ubwoba cyangwa amurakaza, amarangamutima ahita afata iya mbere. Nyuma ni bwo ubwenge butangira gushaka ibisobanuro bishyigikira icyo yumvise.
Ni yo mpamvu umuntu ashobora gukunda umuntu akimara kumubona, cyangwa akamwanga ataranamuganiriza. Ashobora kwizera amakuru kuko gusa ahuye n’ibyo yari asanzwe yemera, atitaye ku bimenyetso biyashyigikira.
Imbuga nkoranyambaga zabaye imwe mu nzira zigaragaza cyane iki kibazo. Umuntu abona umutwe w’inkuru wanditse mu buryo buteye ubwoba cyangwa bushimishije, agahita awusangiza abandi ataranasoma ibiri mu nkuru. Icyamuyoboye si ukuri, ahubwo ni amarangamutima yatewe n’uwo mutwe.
Abakora ubucuruzi na bo barabizi neza. Ni yo mpamvu amatangazo menshi yamamaza ibicuruzwa atabanza kukwereka imiterere y’igicuruzwa, ahubwo akabanza kugukoraho amarangamutima akigukundisha. Bakwereka umuryango unezerewe, umwana useka cyangwa umuntu wabaye icyamamare. Iyo amarangamutima amaze gukora akazi kayo, ni bwo bagusobanurira igicuruzwa.
No muri politiki ni ko bimeze. Hari aho usanga abantu badashyigikira igitekerezo kubera ko ari cyiza, ahubwo bakagishyigikira kubera uwakivuze. Hari n’abahakana ukuri kuko gusa kwavuzwe n’uwo batavuga rumwe. Muri ibyo byose, amarangamutima aba ari yo yatwaye icyemezo.
Mu miryango na ho ni ko bimeze. Umuntu ashobora kurakara kubera amagambo yumvise, agahita afata icyemezo cyo guhagarika umubano n’inshuti cyangwa uwo bashakanye. Nyuma, amarangamutima yaba amaze kugabanuka, agasanga yarafashe icyemezo kibi, ariko byarangiritse.
Ubwenge nyabwo si ukubura amarangamutima. Ahubwo ni ukumenya igihe amarangamutima ari kugutwara, ukabanza ukayagenzura mbere yo gufata icyemezo.
Hari uburyo bworoshye umuntu ashobora kwitoza.
Icya mbere ni ukutihutira gufata umwanzuro. Iyo amakuru agutunguye cyangwa akubabaje, ibaze uti: “Ese ndimo gutekereza cyangwa ndimo kumva?” Icyo kibazo cyonyine gishobora kukurinda amakosa menshi.
Icya kabiri ni ugushaka ibimenyetso, aho gushaka ibintu bishyigikira icyo usanzwe wemera. Umuntu ushishoza ntashimishwa no guhora agaragara nk’uri mu kuri; ashimishwa no kumenya ukuri uko kwaba kumeze kose.
Icya gatatu ni ukumva impande zombi. Iyo wumva uruhande rumwe gusa, uba worohera amarangamutima. Ariko iyo wumvise ibitekerezo bitandukanye, ubwonko butangira gukora isesengura aho gukora gusa icyo amarangamutima abusaba.
Icya kane ni ukwirinda gufata ibyemezo bikomeye igihe urakaye cyane, wishimye cyane cyangwa ufite ubwoba bwinshi. Ayo ni amwe mu bihe ubwonko buba budasesengura neza.
Abahanga mu mitekerereze bavuga ko umuntu ashobora kumara imyaka myinshi yibwira ko afata ibyemezo byiza, nyamara yarabaye imbohe y’amarangamutima. Ibyo ntibivuze ko amarangamutima ye ari mabi. Ahubwo bivuze ko amarangamutima akwiriye kuba umufasha w’ubwenge, aho kuba umuyobozi wabwo.
Iyo umuntu amenye gutandukanya amarangamutima n’ibimenyetso, atangira kubaho mu buryo butandukanye. Ntapfa kwizera ibihuha. Ntapfa kwanga abantu. Ntapfa gushorwa mu bucuruzi butumvikana. Ntapfa kuyobywa n’amatangazo cyangwa n’ibitekerezo byiganje.
Isi y’uyu munsi yuzuyemo amakuru menshi kurusha ikindi gihe cyose. Ariko amakuru menshi ntabwo asobanuye ukuri kwinshi. Ahubwo bisaba umuntu ushobora guhagarara akabanza akibaza ati: “Ese ibi ndabyemeye kubera ko ari ukuri, cyangwa kubera ko ari byo nshaka kumva?”
Icyo kibazo ni cyo gitandukanya umuntu utekereza n’uyoborwa n’amarangamutima.
Ntitwakwirengagiza ko amateka y’isi agaragaza uburyo amarangamutima ashobora gutuma imbaga y’abantu ifata imyanzuro mibi. Intambara nyinshi, ivangura, ubwicanyi n’urwango byatangiriye ku marangamutima akomeye yatewe n’ibihuha, ubwoba cyangwa amagambo y’abayobozi bamwe. Mu gihe abantu bareka gusesengura bagakurikira gusa ibyo bumva, baba bashobora gukora ibintu bazicuza imyaka myinshi.
No mu buzima bwite ni uko bimeze. Hari abatakaje umutungo kubera kwinjira mu mishinga basezeranyijwe inyungu zidasanzwe. Hari abashoye amafaranga yabo yose kubera ko babonye abandi babikora. Nta sesengura bakoze; amarangamutima yo gutinya gusigara ni yo yabayoboye.
Iyo umuntu yitoje gushishoza, ntahita yanga cyangwa ngo yemere ikintu. Abanza kubaza ibibazo. Ashaka amakuru aturuka ahantu hatandukanye. Yemera guhindura igitekerezo cye iyo abonye ibimenyetso bishya. Icyo si intege nke, ahubwo ni ikimenyetso cy’ubwenge.
Nta muntu ushobora kubaho adafite amarangamutima, kandi si na byo byakifuzwa. Ariko buri wese ashobora kwitoza kutayagira umucamanza wa nyuma mu buzima bwe. Iyo amarangamutima ayoboye, amakosa ariyongera. Iyo ubwenge buyoboye bukifashisha amarangamutima aho kuyoborwa na yo, ibyemezo birushaho kuba byiza.
Ubuzima bwiza ntibushingira gusa ku bumenyi bwinshi, ahubwo bushingira ku bushobozi bwo gutandukanya ibyo twifuza ko byaba ukuri n’ukuri nyakuri. Uwo ni wo musingi wo gushishoza, kugira amakenga no kubaka ubuzima bushingiye ku bitekerezo bisobanutse aho gushingira ku marangamutima y’ako kanya.
Iyo umuntu ageze kuri urwo rwego, ntaba akiri umuntu uyoborwa n’ibyo yumvise cyangwa yabonye bwa mbere. Aba yabaye umuntu utekereza mbere yo kwizera, ushishoza mbere yo guca urubanza, kandi ushaka ukuri mbere yo gukurikira imbaga. Iryo ni ryo shingiro ry’ubwenge nyabwo.
Ba uwa mbere ubona inkuru nk’izi https://whatsapp.com/channel/0029Vad5UfC89inh67apBK2j